Il catalizzatore

La lettera della scuola era breve.

Letra nga shkolla ishte e shkurtër.

Valbona era stata rimandata in chimica e avrebbe dovuto rifare l'esame alla fine di agosto.

Valbona nuk e kishte kaluar kiminë dhe do të duhej ta jepte sërish provimin në fund të gushtit.

Mentre le sue amiche preparavano le valigie per il mare a Durazzo, lei tirava giù dallo scaffale i vecchi libri di scuola.

Ndërsa shoqet e saj po bënin gati valixhet për plazh në Durrës, ajo po zbriste nga rafti librat e vjetër të shkollës.

Sapeva che avrebbe dovuto studiare in primavera invece di passare tutte le sere al telefono.

E dinte që duhej të kishte mësuar në pranverë, në vend që ta kalonte çdo mbrëmje me telefon në dorë.

Saperlo non serviva a niente.

Por kjo nuk e ndihmonte aspak.

Sua nonna, che aveva lasciato la scuola a dodici anni per lavorare nei campi, si è offerta di aiutarla.

Gjyshja e saj, e cila e kishte lënë shkollën dymbëdhjetë vjeçe për të punuar në arë, u ofrua ta ndihmonte.

All'inizio Valbona si è messa a ridere.

Në fillim Valbona qeshi.

Ma ogni pomeriggio la nonna si sedeva al tavolo della cucina con il libro e gli occhiali da lettura.

Por çdo pasdite, gjyshja ulej te tryeza e kuzhinës me librin dhe me syzet e leximit.

Non ci capiva una parola, ma leggeva le domande ad alta voce e si accorgeva sempre quando una risposta non corrispondeva a quella in fondo al libro.

Nuk kuptonte asnjë fjalë, por i lexonte pyetjet me zë dhe e vinte re gjithmonë kur një përgjigje nuk përputhej me atë në fund të librit.

Chissà perché, la sua parola preferita era «catalizzatore».

Kushedi pse, fjala e saj e preferuar ishte “katalizator”.

«Che cos'è un catalizzatore?» chiedeva a colazione, a pranzo e una volta, con grande orrore di Valbona, davanti ai vicini.

“Ç'është katalizatori?” pyeste ajo në mëngjes, në drekë dhe një herë, për tmerrin e Valbonës, edhe para fqinjëve.

Il giorno dell'esame Valbona aveva le mani fredde e la testa completamente vuota.

Ditën e provimit, Valbona i kishte duart të ftohta dhe mendjen krejtësisht bosh.

Ha girato il foglio e ha letto la prima domanda.

E ktheu fletën dhe lexoi pyetjen e parë.

Agli studenti veniva chiesto di spiegare il ruolo di un catalizzatore in una reazione chimica.

Nxënësve u kërkohej të shpjegonin rolin e katalizatorit në një reaksion kimik.

Valbona ha dovuto mordersi il labbro per non scoppiare a ridere.

Valbonës iu desh të kafshonte buzët që të mos qeshte me zë.

Se qualcuno l'avesse guardata, avrebbe pensato che fosse impazzita.

Sikur ta kishte parë dikush, do të kishte menduar se ishte çmendur.

Ha scritto per due ore senza fermarsi.

Shkroi dy orë pa u ndalur.

I risultati sono usciti una settimana dopo, e lei aveva superato l'esame con un bel voto.

Rezultatet dolën një javë më vonë, dhe ajo e kishte kaluar me notë të mirë.

Quando è arrivata a casa, la nonna la aspettava sulla porta.

Kur arriti në shtëpi, gjyshja po e priste te dera.

«Allora?» ha chiesto.

“Hë?” pyeti ajo.

Valbona l'ha abbracciata e le ha sussurrato: «Un catalizzatore è qualcosa che fa avvenire un cambiamento più in fretta, senza consumarsi.»

Valbona e përqafoi dhe i pëshpëriti: “Katalizatori është diçka që e shpejton një ndryshim pa u harxhuar vetë.”