Med ränta

Längst ner i en låda, under trettio års elräkningar, hittade Luljeta sin gamla betygsbok från studietiden.

Në fund të një sirtari, nën tridhjetë vjet fatura dritash, Luljeta gjeti librezën e saj të vjetër studentore.

Omslaget hade bleknat till färgen av svagt te, men därinne, i den omsorgsfulla handstilen hos professorer som sedan länge gått i pension, stod betygen för en ung kvinna som hon knappt kände igen.

Kopertina i ishte zbehur deri në ngjyrën e çajit të lehtë, por brenda, me shkrimin e kujdesshëm të profesorëve prej kohësh në pension, ishin notat e një vajze të re që mezi e njihte.

Nior och tior, den ena efter den andra, och sedan, på sista sidan, en enda tom rad: Äldre albansk litteratur, sluttentamen.

Nëntëshe e dhjetëshe, njëra pas tjetrës, e pastaj, në faqen e fundit, një rresht i vetëm bosh: Letërsia e vjetër shqipe, provimi përfundimtar.

Hon hade varit tjugotvå den juni.

Atë qershor ishte njëzet e dy vjeçe.

Hennes far hade blivit sjuk, bröllopet hade tidigarelagts, och den tomma raden hade då tett sig som det minst viktiga i hela världen.

I ati ishte sëmurur, dasma ishte bërë më herët se ç'ishte menduar, dhe rreshti bosh i ishte dukur atëherë gjëja më e parëndësishme në botë.

Hon sa ingenting till någon på en vecka.

Për një javë nuk i tha askujt.

Sedan tog hon bussen till fakulteten i Tirana, ställde sig i kö bakom studenter som var unga nog att vara hennes barnbarn och frågade, med en röst som inte lät som hennes egen, om något sådant alls var möjligt.

Pastaj mori autobusin për në fakultet, në Tiranë, zuri radhën pas studentësh aq të rinj sa mund t'i ishin nipër e mbesa, dhe pyeti, me një zë që nuk i ngjante të sajit, nëse një gjë e tillë ishte e mundur.

Sekreteraren svarade, efter ett långt telefonsamtal och en ännu längre blick på betygsboken, att det var det, förutsatt att Luljeta gick kursen på nytt från första föreläsningen, precis som alla andra.

Sekretarja, pas një telefonate të gjatë dhe një vështrimi edhe më të gjatë mbi librezën, tha se ishte e mundur, me kusht që Luljeta ta ndiqte sërish kursin që nga leksioni i parë, si gjithë të tjerët.

Den första föreläsningen var en tisdag klockan åtta.

Leksioni i parë ishte një të martë, në orën tetë.

Luljeta kom kvart över sju, valde en plats på fjärde raden, tillräckligt nära för att höra och tillräckligt långt bort för att slippa bli iakttagen, och såg salen fyllas av ryggsäckar, kaffemuggar och en självsäkerhet som hon avundades men inte riktigt litade på.

Luljeta mbërriti në shtatë e një çerek, zgjodhi një vend në rreshtin e katërt, aq afër sa të dëgjonte dhe aq larg sa të mos binte në sy, dhe pa si mbushej salla me çanta shpine, gota kafeje dhe një vetëbesim që ua kishte zili, por që nuk i besonte plotësisht.

Fem över åtta kom professorn in, lade ner sina papper och började tala om den äldsta bevarade boken på albanska.

Në tetë e pesë, profesori hyri, i vendosi letrat mbi tryezë dhe nisi të fliste për librin më të vjetër të ruajtur në gjuhën shqipe.

Hon kände igen hans röst innan hon kände igen hans ansikte.

Zërin e tij e njohu para se t'i njihte fytyrën.

Arben Dema hade suttit bredvid henne i tre år och skrivit av varenda anteckning hon någonsin hade gjort.

Arben Dema kishte ndenjur pranë saj tre vjet me radhë dhe i kishte kopjuar çdo shënim që ajo kishte mbajtur ndonjëherë.

Om han kände igen henne, lät han sig inte märkas av det.

Nëse e njohu, nuk e la të kuptohej.

I tolv veckor satt hon på fjärde raden och antecknade, och så småningom började hon lägga märke till något.

Për dymbëdhjetë javë ajo rrinte në rreshtin e katërt dhe mbante shënime, dhe pak nga pak filloi të vinte re diçka.

Hans föreläsningar följde, med små förbättringar, exakt samma upplägg som hennes gamla anteckningsböcker: samma diagram, samma pilar, till och med ett skämt om en sömnig medeltida kopist som hon en gång hade skrivit i marginalen för att få honom att skratta.

Leksionet e tij ndiqnin, me disa përmirësime të vogla, pikërisht strukturën e fletoreve të saj të vjetra: të njëjtat skema, të njëjtat shigjeta, madje edhe një shaka për një kopist mesjetar të përgjumur, që ajo e kishte shkruar dikur në anë të faqes për ta bërë Arbenin të qeshte.

Det var, bestämde hon sig för, antingen den mest utstuderade stölden i fakultetens historia eller det längsta tackbrev som någonsin skrivits.

Ishte, vendosi ajo, ose vjedhja më e stërholluar në historinë e fakultetit, ose falënderimi më i gjatë i shkruar ndonjëherë.

Hon frågade aldrig vilket.

Nuk e pyeti kurrë se cila nga të dyja ishte.

Tentamen var muntlig.

Provimi ishte me gojë.

Han ställde tre frågor till henne, den ena svårare än den andra, och hon besvarade dem så som hon en gång hade besvarat allt: först långsamt och sedan i ett enda svep.

Ai i bëri tri pyetje, secila më e vështirë se e mëparshmja, dhe ajo iu përgjigj ashtu siç i përgjigjej dikur gjithçkaje: në fillim ngadalë, e pastaj përnjëherësh.

När hon var klar slog han upp betygsboken på sista sidan och skrev en tia på den tomma raden.

Kur ajo mbaroi, ai e hapi librezën në faqen e fundit dhe shkroi një dhjetëshe në rreshtin bosh.

Sedan lade han, under sin namnteckning och med mindre bokstäver, till två ord: ”Med ränta.”

Pastaj, poshtë nënshkrimit, me shkronja më të vogla, shtoi dy fjalë: “Me kamatë”.

Luljeta läste dem två gånger innan hon förstod, och sedan skrattade hon, ensam, i den långa korridoren där hon en gång hade varit tjugotvå.

Luljeta i lexoi dy herë para se t'i kuptonte, e pastaj qeshi, e vetme, në korridorin e gjatë ku dikur kishte qenë njëzet e dy vjeçe.