Il fico

Per ventitré anni Zana e Petrit erano stati d'accordo esattamente su una cosa: il fico tra i loro giardini era il più bello di Valona.

Për njëzet e tre vjet, Zana dhe Petriti kishin qenë të një mendjeje vetëm për një gjë: fiku mes kopshteve të tyre ishte më i bukuri në Vlorë.

Di chi fosse l'albero restava, dopo due avvocati e un geometra del comune, una questione di opinioni.

Se i kujt ishte, pas dy avokatëve dhe një gjeometri të bashkisë, mbetej çështje mendimi.

Il tronco spuntava dalla parte di Zana del muro, ma l'albero, con la sfrontatezza di tutti gli esseri viventi, pendeva verso il sole, e il sole stava dalla parte di Petrit.

Trungu ngrihej nga ana e Zanës, por pema, me paturpësinë e çdo gjallese, anonte nga dielli, dhe dielli ishte nga ana e Petritit.

Ogni agosto, perciò, si ripeteva la stessa coreografia.

Prandaj, çdo gusht përsëritej e njëjta koreografi.

Petrit coglieva i fichi che sporgevano sul suo giardino, Zana gli gridava dal balcone che era un ladro, e lui rispondeva che i fichi erano venuti da lui di loro spontanea volontà.

Petriti mblidhte fiqtë që vareshin mbi kopshtin e tij, Zana i thoshte nga ballkoni se ishte hajdut, dhe ai i përgjigjej se fiqtë i kishin ardhur vetë, me vullnetin e tyre të lirë.

Il quartiere seguiva la contesa come altri seguono il calcio.

Lagjja e ndiqte këtë grindje ashtu siç të tjerët ndjekin futbollin.

Tutti sapevano che erano rimasti vedovi a un anno di distanza l'uno dall'altra, e che nessuno dei due aveva più qualcun altro contro cui gridare, ma non erano cose da dire ad alta voce.

Të gjithë e dinin se të dy kishin mbetur të ve brenda një viti nga njëri-tjetri, dhe se asnjëri nuk kishte më kujt tjetër t'i bërtiste, por këto nuk ishin gjëra që thuheshin me zë të lartë.

Si preferiva invece fare la spesa al negozio all'angolo, dove gli ultimi sviluppi venivano riferiti con grande scrupolo.

Në vend të kësaj, njerëzit bënin pazarin në dyqanin e qoshes, ku zhvillimet e fundit raportoheshin me shumë kujdes.

Quell'agosto, però, i fichi dalla parte di Petrit maturarono, si spaccarono e caddero, e nessuno venne a rubarli.

Këtë gusht, megjithatë, fiqtë nga ana e Petritit u pjekën, u çanë dhe ranë, dhe askush nuk erdhi t'i vidhte.

Zana se ne accorse il primo giorno e il secondo finse di non essersene accorta.

Zana e vuri re që ditën e parë, dhe ditën e dytë bëri sikur s'e kishte vënë re.

Il terzo si ritrovò al negozio all'angolo prima del solito, a chiedere senza rivolgersi a nessuno in particolare se quell'anno ci fossero molte vespe.

Ditën e tretë, u gjend në dyqanin e qoshes më herët se zakonisht, duke pyetur, pa iu drejtuar askujt, nëse kishte shumë grerëza këtë vit.

La moglie del negoziante, che aspettava esattamente quella domanda da tre giorni, le disse che Petrit si era rotto l'anca e stava da suo figlio a Tirana.

E shoqja e dyqanxhiut, që e priste pikërisht këtë pyetje prej tri ditësh, i tha se Petriti kishte thyer ijën dhe po rrinte te i biri në Tiranë.

«Per almeno un mese» aggiunse, osservando il viso di Zana con interesse professionale.

“Të paktën për një muaj,” shtoi ajo, duke vëzhguar fytyrën e Zanës me interes profesional.

Zana tornò a casa e rimase a lungo a guardare i fichi guasti dall'altra parte del muro.

Zana u kthye në shtëpi dhe qëndroi gjatë duke parë fiqtë e prishur në anën tjetër të murit.

Poi andò a prendere la scala.

Pastaj shkoi e mori shkallën.

Le ci vollero quattro sere per raccogliere quel che restava e altre tre per farne marmellata, cosa che fece con la cupa efficienza di una donna che vuole dimostrare di avere ragione.

Iu deshën katër mbrëmje për të mbledhur ç'kishte mbetur dhe tri të tjera për ta bërë reçel, gjë që e bëri me zellin e rreptë të një gruaje që do të tregojë se ka të drejtë.

Quando il figlio riaccompagnò Petrit a casa, a settembre, sulla soglia c'erano undici barattoli e un biglietto con la calligrafia di lei: «I tuoi fichi mi stavano insozzando il muro.»

Kur i biri e solli Petritin në shtëpi në shtator, në prag të derës e prisnin njëmbëdhjetë kavanoza dhe një shënim me shkrimin e saj: “Fiqtë e tu po ma bënin rrëmujë murin.”

Petrit lesse il biglietto due volte, assaggiò la marmellata e mandò il figlio dalla vicina con una risposta.

Petriti e lexoi shënimin dy herë, provoi reçelin dhe e dërgoi të birin te fqinja me një përgjigje.

Diceva che la marmellata era troppo dolce, che i barattoli gli spettavano di diritto, visto che i fichi erano stati suoi, e che lei doveva venire a discuterne davanti a un caffè, perché con quell'anca lui non poteva salire le sue scale.

Aty shkruhej se reçeli ishte tepër i ëmbël, se kavanozat i takonin atij me të drejtë, meqë fiqtë kishin qenë të tijtë, dhe se ajo duhej të vinte që ta diskutonin çështjen me një kafe, pasi ija nuk e lejonte t'i ngjitte shkallët e saj.

Il geometra, chiamato per la terza volta a ottobre con un pretesto qualunque di Petrit, trovò il confine esattamente dov'era sempre stato, e due anziani seduti all'ombra dell'albero a litigare sullo zucchero.

Gjeometri, i thirrur për të tretën herë në tetor me ndonjë pretekst të Petritit, e gjeti kufirin pikërisht aty ku kishte qenë gjithmonë, dhe dy pleq të ulur nën hijen e fikut, duke u grindur për sheqerin.