Case d'agosto

Ogni agosto il paese si riempie di targhe svizzere e tedesche, e ogni settembre si svuota di nuovo.

Çdo gusht fshati mbushet me targa zvicerane e gjermane, e çdo shtator zbrazet sërish.

Restano le case: tre piani di mattoni rossi e marmo bianco, balconi su cui non si siede nessuno, persiane chiuse undici mesi l'anno.

Ajo që mbetet janë shtëpitë: tri kate me tulla të kuqe e mermer të bardhë, ballkone ku s'ulet askush, grila të mbyllura njëmbëdhjetë muaj në vit.

Besnik ne ha costruite undici, e può dirvi in quali piove dentro, quali sono state pagate in contanti e quali sono state pagate due volte: una in denaro e una in anni.

Besniku ka ndërtuar njëmbëdhjetë prej tyre dhe mund t'ju tregojë cilat pikojnë, cilat janë paguar me para në dorë dhe cilat janë paguar dy herë: një herë me para e një herë me vite.

La dodicesima, che aveva finito l'estate scorsa, era di Xhevdet.

E dymbëdhjeta, të cilën e përfundoi verën e kaluar, ishte e Xhevdetit.

Erano cresciuti a due cancelli di distanza, avevano rubato le prugne allo stesso vicino ed erano stati bocciati allo stesso esame di matematica, ma nel 1991 Xhevdet era partito per Basilea e Besnik era rimasto, perché qualcuno doveva occuparsi di suo padre.

Ishin rritur dy porta larg njëri-tjetrit, kishin vjedhur kumbullat e të njëjtit fqinj dhe kishin mbetur në të njëjtin provim të matematikës, por më 1991 Xhevdeti kishte ikur në Bazel, ndërsa Besniku kishte qëndruar, sepse dikush duhej të kujdesej për të atin.

Per tre anni la casa era cresciuta al telefono.

Tri vjet me radhë, shtëpia ishte rritur nëpërmjet telefonit.

A intervalli di qualche mese Xhevdet chiamava da un cantiere in Svizzera — anche lui lavorava nell'edilizia — e aggiungeva qualcosa: un terzo piano, una fontana, una coppia di leoni di pietra per il cancello.

Çdo disa muaj Xhevdeti telefononte nga ndonjë kantier në Zvicër — ishte edhe ai ndërtimtar — dhe shtonte diçka: një kat të tretë, një shatërvan, një palë luanë prej guri për portën.

Besnik aveva costruito tutto, mentre sulla sua casa, proprio dall'altra parte della strada, i tondini per un secondo piano spuntavano ancora dal tetto, arrugginendo con pazienza, come facevano da vent'anni.

Besniku i ndërtoi të gjitha, ndërsa mbi shtëpinë e tij, matanë rrugës, hekurat për katin e dytë ende ngriheshin nga çatia, duke u ndryshkur me durim, siç bënin prej njëzet vjetësh.

Xhevdet arrivò il primo agosto con la moglie e due figli adolescenti, che chiesero la password del wi-fi prima di qualsiasi altra cosa.

Xhevdeti mbërriti më një gusht bashkë me gruan dhe dy fëmijët adoleshentë, të cilët kërkuan fjalëkalimin e internetit para çdo gjëje tjetër.

Percorse lentamente ogni stanza, passando il palmo lungo le pareti come per sentire se avessero la febbre.

I përshkoi ngadalë të gjitha dhomat, duke i prekur muret me pëllëmbë, sikur t'u maste temperaturën.

Lodò il marmo, le scale, i leoni.

Lavdëroi mermerin, shkallët, luanët.

Eppure qualcosa di lui sembrava essere rimasto alla frontiera, e per gran parte del mese parlò pochissimo.

E megjithatë, diçka tek ai dukej sikur kishte mbetur në kufi, dhe gjatë pjesës më të madhe të muajit foli shumë pak.

L'ultima sera, i due uomini salirono sul tetto di Besnik con una bottiglia di raki e si sedettero tra i tondini arrugginiti.

Natën e tij të fundit, të dy burrat u ngjitën në çatinë e Besnikut me një shishe raki dhe u ulën mes hekurave të ndryshkur.

Dall'altra parte della strada, la casa grande era illuminata da cima a fondo, come una nave senza nessuno sul ponte.

Matanë rrugës, shtëpia e madhe ishte ndriçuar nga lart deri poshtë, si një anije pa njeri në kuvertë.

«Quando non ci sarò più, i ragazzi non torneranno» disse alla fine Xhevdet.

“Fëmijët nuk do të vijnë më kur të mos jem unë,” tha më në fund Xhevdeti.

«Sei tu quello che è rimasto.»

“Ti ishe ai që s'ike.”

Besnik non riusciva a capire se fosse detto per invidia o come un'accusa, e dopo tanti anni sospettava che non lo sapesse nemmeno Xhevdet, così si limitò a riempire di nuovo i due bicchieri.

Besniku nuk e dallonte dot nëse ishte thënë me zili apo si qortim, dhe pas gjithë këtyre viteve dyshonte se as Xhevdeti vetë nuk e dinte, ndaj thjesht i mbushi sërish të dy gotat.

Al mattino le chiavi erano sul tavolo della cucina di Besnik, con un biglietto che gli chiedeva di arieggiare le stanze ogni tanto.

Në mëngjes çelësat ishin mbi tryezën e kuzhinës së Besnikut, bashkë me një shënim ku i kërkohej t'i ajroste dhomat herë pas here.

A settembre il paese si era di nuovo svuotato.

Në shtator fshati ishte zbrazur sërish.

A ottobre, dopo la prima pioggia forte, salì a controllare le grondaie, e poi, visto che nessuno lo guardava, si sedette per un po' sul balcone che aveva costruito.

Në tetor, pas shiut të parë të madh, u ngjit të kontrollonte ulluqet, dhe pastaj, meqë s'e shihte askush, u ul për pak në ballkonin që e kishte ndërtuar vetë.

Da lassù, i tondini sul suo tetto non sembravano più abbandonati, soltanto incompiuti, come una frase che aveva ancora il tempo di finire.

Që andej lart, hekurat mbi çatinë e tij nuk dukeshin më të braktisur, por thjesht të papërfunduar, si një fjali që ai kishte ende kohë ta përmbyllte.