Con gli interessi

In fondo a un cassetto, sotto trent'anni di bollette della luce, Luljeta trovò il suo vecchio libretto universitario.

Në fund të një sirtari, nën tridhjetë vjet fatura dritash, Luljeta gjeti librezën e saj të vjetër studentore.

La copertina era sbiadita fino al colore di un tè leggero, ma all'interno, nella grafia accurata di professori in pensione da tempo, c'erano i voti di una ragazza che riconosceva a stento.

Kopertina i ishte zbehur deri në ngjyrën e çajit të lehtë, por brenda, me shkrimin e kujdesshëm të profesorëve prej kohësh në pension, ishin notat e një vajze të re që mezi e njihte.

Nove e dieci, uno dopo l'altro, e poi, all'ultima pagina, un'unica riga vuota: Letteratura albanese antica, esame finale.

Nëntëshe e dhjetëshe, njëra pas tjetrës, e pastaj, në faqen e fundit, një rresht i vetëm bosh: Letërsia e vjetër shqipe, provimi përfundimtar.

Quel giugno aveva ventidue anni.

Atë qershor ishte njëzet e dy vjeçe.

Suo padre si era ammalato, il matrimonio era stato anticipato, e la riga vuota le era sembrata, allora, la cosa meno importante del mondo.

I ati ishte sëmurur, dasma ishte bërë më herët se ç'ishte menduar, dhe rreshti bosh i ishte dukur atëherë gjëja më e parëndësishme në botë.

Per una settimana non lo disse a nessuno.

Për një javë nuk i tha askujt.

Poi prese l'autobus per la facoltà, a Tirana, si mise in coda dietro a studenti abbastanza giovani da poter essere suoi nipoti, e chiese, con una voce che non sembrava la sua, se una cosa del genere fosse possibile.

Pastaj mori autobusin për në fakultet, në Tiranë, zuri radhën pas studentësh aq të rinj sa mund t'i ishin nipër e mbesa, dhe pyeti, me një zë që nuk i ngjante të sajit, nëse një gjë e tillë ishte e mundur.

La segretaria, dopo una lunga telefonata e un'occhiata ancora più lunga al libretto, disse che lo era, purché Luljeta frequentasse di nuovo il corso dalla prima lezione, come tutti gli altri.

Sekretarja, pas një telefonate të gjatë dhe një vështrimi edhe më të gjatë mbi librezën, tha se ishte e mundur, me kusht që Luljeta ta ndiqte sërish kursin që nga leksioni i parë, si gjithë të tjerët.

La prima lezione era un martedì alle otto.

Leksioni i parë ishte një të martë, në orën tetë.

Luljeta arrivò alle sette e un quarto, scelse un posto in quarta fila, abbastanza vicino per sentire e abbastanza lontano da non essere guardata, e osservò l'aula riempirsi di zaini, bicchieri di caffè e di una sicurezza che invidiava e di cui non si fidava del tutto.

Luljeta mbërriti në shtatë e një çerek, zgjodhi një vend në rreshtin e katërt, aq afër sa të dëgjonte dhe aq larg sa të mos binte në sy, dhe pa si mbushej salla me çanta shpine, gota kafeje dhe një vetëbesim që ua kishte zili, por që nuk i besonte plotësisht.

Alle otto e cinque entrò il professore, posò i suoi fogli e cominciò a parlare del più antico libro in lingua albanese giunto fino a noi.

Në tetë e pesë, profesori hyri, i vendosi letrat mbi tryezë dhe nisi të fliste për librin më të vjetër të ruajtur në gjuhën shqipe.

Riconobbe la voce prima del viso.

Zërin e tij e njohu para se t'i njihte fytyrën.

Arben Dema le era stato seduto accanto per tre anni e aveva copiato ogni appunto che lei avesse mai preso.

Arben Dema kishte ndenjur pranë saj tre vjet me radhë dhe i kishte kopjuar çdo shënim që ajo kishte mbajtur ndonjëherë.

Se la riconobbe, non lo diede a vedere.

Nëse e njohu, nuk e la të kuptohej.

Per dodici settimane lei sedette in quarta fila a prendere appunti, e a poco a poco cominciò a notare qualcosa.

Për dymbëdhjetë javë ajo rrinte në rreshtin e katërt dhe mbante shënime, dhe pak nga pak filloi të vinte re diçka.

Le lezioni di lui ricalcavano, con qualche piccolo miglioramento, la struttura esatta dei vecchi quaderni di lei: gli stessi schemi, le stesse frecce, persino una battuta su un copista medievale assonnato che lei aveva scritto un tempo a margine per farlo ridere.

Leksionet e tij ndiqnin, me disa përmirësime të vogla, pikërisht strukturën e fletoreve të saj të vjetra: të njëjtat skema, të njëjtat shigjeta, madje edhe një shaka për një kopist mesjetar të përgjumur, që ajo e kishte shkruar dikur në anë të faqes për ta bërë Arbenin të qeshte.

Era, decise, o il furto più elaborato nella storia della facoltà o il biglietto di ringraziamento più lungo mai scritto.

Ishte, vendosi ajo, ose vjedhja më e stërholluar në historinë e fakultetit, ose falënderimi më i gjatë i shkruar ndonjëherë.

Non chiese mai quale dei due.

Nuk e pyeti kurrë se cila nga të dyja ishte.

L'esame era orale.

Provimi ishte me gojë.

Lui le fece tre domande, ciascuna più difficile della precedente, e lei rispose come un tempo rispondeva a tutto: prima lentamente, e poi tutto d'un fiato.

Ai i bëri tri pyetje, secila më e vështirë se e mëparshmja, dhe ajo iu përgjigj ashtu siç i përgjigjej dikur gjithçkaje: në fillim ngadalë, e pastaj përnjëherësh.

Quando lei ebbe finito, lui aprì il libretto all'ultima pagina e scrisse un dieci sulla riga vuota.

Kur ajo mbaroi, ai e hapi librezën në faqen e fundit dhe shkroi një dhjetëshe në rreshtin bosh.

Poi, sotto la firma, in caratteri più piccoli, aggiunse due parole: «Con gli interessi.»

Pastaj, poshtë nënshkrimit, me shkronja më të vogla, shtoi dy fjalë: “Me kamatë”.

Luljeta le lesse due volte prima di capire, e poi rise, da sola, nel lungo corridoio dove un tempo aveva avuto ventidue anni.

Luljeta i lexoi dy herë para se t'i kuptonte, e pastaj qeshi, e vetme, në korridorin e gjatë ku dikur kishte qenë njëzet e dy vjeçe.