A tempo debito

Nessuno aveva avvertito Rina che la cosa più difficile di Vienna sarebbe stata il silenzio.

Askush nuk e kishte paralajmëruar Rinën se gjëja më e vështirë në Vjenë do të ishte heshtja.

A Gjakova, l'appartamento della sua famiglia non era mai rimasto in silenzio per più di un minuto: c'era sempre un cugino sul divano, una vicina alla porta, un televisore che litigava con qualcuno.

Në Gjakovë, banesa e familjes së saj nuk kishte qenë kurrë e qetë për më shumë se një minutë: gjithmonë kishte ndonjë kushëri në divan, ndonjë fqinjë te dera, ndonjë televizor që grindej me dikë.

La sua stanza a Vienna, al pianterreno di un vecchio palazzo vicino all'università, era così silenziosa che si sentiva il ticchettio dell'orologio in corridoio.

Dhoma e saj në Vjenë, në katin përdhes të një ndërtese të vjetër afër universitetit, ishte aq e qetë sa dëgjohej tik-taku i orës në korridor.

Per giunta ci si gelava, perché il termosifone sembrava installato a puro scopo decorativo.

Për më tepër, aty brenda ngrije së ftohti, sepse kaloriferi dukej se ishte vendosur thjesht për zbukurim.

La padrona di casa, Frau Weber, abitava al piano di sopra e comunicava quasi esclusivamente per bigliettini.

Pronarja, zonja Weber, jetonte në katin sipër dhe komunikonte pothuajse vetëm me anë shënimesh.

La spazzatura andava differenziata correttamente; le scarpe non andavano lasciate nell'ingresso; le visite dopo le dieci «non erano l'ideale».

Mbeturinat duheshin ndarë me rregull; këpucët nuk duheshin lënë në hyrje; vizitorët pas orës dhjetë “nuk ishin idealë”.

Quando Rina le infilò sotto la porta un cortese biglietto a proposito del termosifone, la risposta arrivò due giorni dopo: la questione sarebbe stata affrontata «a tempo debito».

Kur Rina i futi nën derë një shënim të sjellshëm për kaloriferin, përgjigjja erdhi pas dy ditësh: çështja do të zgjidhej “në kohën e duhur”.

Rina cominciò a dormire con il cappotto.

Rina filloi të flinte me pallto.

A darle la forza di andare avanti erano le telefonate serali con la madre, che da un solo «pronto» capiva se Rina aveva mangiato come si deve.

Ajo që e mbante në këmbë ishin telefonatat e mbrëmjes me nënën, e cila e kuptonte vetëm nga një “alo” nëse Rina kishte ngrënë si duhet.

Rina rispondeva sempre di sì, il che non era del tutto vero.

Rina thoshte gjithmonë po, gjë që nuk ishte krejt e vërtetë.

Viveva di pane, formaggio e di quella pasta che arriva con il sugo in bustina.

Jetonte me bukë, djathë dhe me ato makarona që vijnë me salcën e gatshme në qese.

Solo a novembre, dopo che un professore aveva definito il suo primo progetto «coraggioso, ma non in senso buono», si decise a chiedere alla madre come si fanno i peperoni ripieni.

Vetëm në nëntor, pasi një profesor e quajti projektin e saj të parë “guximtar, por jo në kuptimin e mirë”, e pyeti më në fund nënën si bëhen specat e mbushur.

La madre le dettò la ricetta come se le stesse consegnando segreti di Stato.

Nëna ia diktoi recetën sikur t'i dorëzonte sekrete shtetërore.

I peperoni richiesero tre ore, quasi tutte le pentole della cucina in comune e tutta la pazienza di Rina.

Specat donin tri orë, gati të gjitha tenxheret e kuzhinës së përbashkët dhe gjithë durimin e Rinës.

Quando uscirono dal forno, il profumo aveva invaso l'intera tromba delle scale.

Kur i nxori nga furra, era e tyre kishte mbushur gjithë shkallët e ndërtesës.

Poi qualcuno bussò.

Pastaj dikush trokiti.

Frau Weber era sulla porta in vestaglia, e guardava non Rina ma oltre lei, verso la cucina.

Te dera qëndronte zonja Weber me robdëshambër, duke vështruar jo Rinën, por përtej saj, drejt kuzhinës.

«Punjene paprike», disse piano, e per un attimo il suo accento tedesco così preciso cedette il posto a qualcosa di più antico.

“Punjene paprike,” tha ajo butë, dhe për një çast theksi i saj i përpiktë gjerman ia la vendin diçkaje më të hershme.

Venne fuori che era arrivata da Zagabria a diciannove anni per studiare ingegneria, e che aveva passato il suo primo inverno proprio in quel palazzo.

Doli se kishte ardhur nga Zagrebi nëntëmbëdhjetë vjeçe për të studiuar inxhinieri, dhe dimrin e saj të parë e kishte kaluar pikërisht në këtë ndërtesë.

Mangiarono al minuscolo tavolo di Rina, senza dirsi granché.

Hëngrën te tryeza e vogël e Rinës, pa folur shumë asnjëra prej tyre.

Quando se ne andò, Frau Weber si portò via due peperoni avvolti nella stagnola e non fece parola del termosifone.

Kur iku, zonja Weber mori me vete dy speca të mbështjellë me letër alumini dhe nuk e përmendi fare kaloriferin.

La mattina dopo, un uomo in tuta da lavoro era inginocchiato accanto al termosifone, e sotto la porta di Rina c'era un biglietto che diceva soltanto: «A tempo debito.»

Të nesërmen në mëngjes, një burrë me kominoshe ishte gjunjëzuar pranë kaloriferit, dhe nën derën e Rinës kishte një shënim që thoshte vetëm: “Në kohën e duhur”.