Με τόκο

Στον πάτο ενός συρταριού, κάτω από τριάντα χρόνια λογαριασμούς ρεύματος, η Λουλιέτα βρήκε το παλιό της βιβλιάριο σπουδών.

Në fund të një sirtari, nën tridhjetë vjet fatura dritash, Luljeta gjeti librezën e saj të vjetër studentore.

Το εξώφυλλό του είχε ξεθωριάσει στο χρώμα του αραιού τσαγιού, αλλά μέσα, με τα προσεγμένα γράμματα καθηγητών συνταξιούχων από καιρό, ήταν οι βαθμοί μιας νέας γυναίκας που μετά βίας την αναγνώριζε.

Kopertina i ishte zbehur deri në ngjyrën e çajit të lehtë, por brenda, me shkrimin e kujdesshëm të profesorëve prej kohësh në pension, ishin notat e një vajze të re që mezi e njihte.

Εννιάρια και δεκάρια, το ένα μετά το άλλο, κι ύστερα, στην τελευταία σελίδα, μία και μοναδική κενή γραμμή: Παλαιά Αλβανική Λογοτεχνία, τελική εξέταση.

Nëntëshe e dhjetëshe, njëra pas tjetrës, e pastaj, në faqen e fundit, një rresht i vetëm bosh: Letërsia e vjetër shqipe, provimi përfundimtar.

Εκείνον τον Ιούνιο ήταν είκοσι δύο χρονών.

Atë qershor ishte njëzet e dy vjeçe.

Ο πατέρας της είχε αρρωστήσει, ο γάμος είχε επισπευστεί, και η κενή γραμμή τής είχε φανεί τότε το λιγότερο σημαντικό πράγμα στον κόσμο.

I ati ishte sëmurur, dasma ishte bërë më herët se ç'ishte menduar, dhe rreshti bosh i ishte dukur atëherë gjëja më e parëndësishme në botë.

Επί μία εβδομάδα δεν είπε τίποτα σε κανέναν.

Për një javë nuk i tha askujt.

Ύστερα πήρε το λεωφορείο για τη σχολή στα Τίρανα, στάθηκε στην ουρά πίσω από φοιτητές τόσο νέους που θα μπορούσαν να είναι εγγόνια της και ρώτησε, με μια φωνή που δεν έμοιαζε με τη δική της, αν κάτι τέτοιο ήταν δυνατόν.

Pastaj mori autobusin për në fakultet, në Tiranë, zuri radhën pas studentësh aq të rinj sa mund t'i ishin nipër e mbesa, dhe pyeti, me një zë që nuk i ngjante të sajit, nëse një gjë e tillë ishte e mundur.

Η γραμματέας, ύστερα από ένα μακρύ τηλεφώνημα κι ένα ακόμα μακρύτερο βλέμμα στο βιβλιάριο, είπε πως ήταν, με την προϋπόθεση ότι η Λουλιέτα θα παρακολουθούσε ξανά το μάθημα από την πρώτη διάλεξη, όπως όλοι οι άλλοι.

Sekretarja, pas një telefonate të gjatë dhe një vështrimi edhe më të gjatë mbi librezën, tha se ishte e mundur, me kusht që Luljeta ta ndiqte sërish kursin që nga leksioni i parë, si gjithë të tjerët.

Η πρώτη διάλεξη ήταν μια Τρίτη στις οχτώ.

Leksioni i parë ishte një të martë, në orën tetë.

Η Λουλιέτα έφτασε στις επτά και τέταρτο, διάλεξε μια θέση στην τέταρτη σειρά, αρκετά κοντά για να ακούει κι αρκετά μακριά για να μην την κοιτάζουν, και είδε το αμφιθέατρο να γεμίζει με σακίδια, ποτήρια καφέ κι εκείνη την αυτοπεποίθηση που τη ζήλευε αλλά δεν την εμπιστευόταν απόλυτα.

Luljeta mbërriti në shtatë e një çerek, zgjodhi një vend në rreshtin e katërt, aq afër sa të dëgjonte dhe aq larg sa të mos binte në sy, dhe pa si mbushej salla me çanta shpine, gota kafeje dhe një vetëbesim që ua kishte zili, por që nuk i besonte plotësisht.

Στις οχτώ και πέντε μπήκε ο καθηγητής, άφησε κάτω τα χαρτιά του κι άρχισε να μιλά για το αρχαιότερο σωζόμενο βιβλίο στα αλβανικά.

Në tetë e pesë, profesori hyri, i vendosi letrat mbi tryezë dhe nisi të fliste për librin më të vjetër të ruajtur në gjuhën shqipe.

Αναγνώρισε τη φωνή του πριν αναγνωρίσει το πρόσωπό του.

Zërin e tij e njohu para se t'i njihte fytyrën.

Ο Αρμπέν Ντέμα είχε καθίσει δίπλα της τρία ολόκληρα χρόνια κι είχε αντιγράψει κάθε σημείωση που είχε κρατήσει ποτέ εκείνη.

Arben Dema kishte ndenjur pranë saj tre vjet me radhë dhe i kishte kopjuar çdo shënim që ajo kishte mbajtur ndonjëherë.

Αν την αναγνώρισε, δεν το έδειξε καθόλου.

Nëse e njohu, nuk e la të kuptohej.

Επί δώδεκα εβδομάδες καθόταν στην τέταρτη σειρά και κρατούσε σημειώσεις, και σιγά σιγά άρχισε να προσέχει κάτι.

Për dymbëdhjetë javë ajo rrinte në rreshtin e katërt dhe mbante shënime, dhe pak nga pak filloi të vinte re diçka.

Οι διαλέξεις του ακολουθούσαν, με μικρές βελτιώσεις, ακριβώς τη μορφή των παλιών της τετραδίων: τα ίδια διαγράμματα, τα ίδια βελάκια, ακόμα κι ένα αστείο για έναν νυσταγμένο μεσαιωνικό αντιγραφέα που είχε γράψει κάποτε στο περιθώριο για να τον κάνει να γελάσει.

Leksionet e tij ndiqnin, me disa përmirësime të vogla, pikërisht strukturën e fletoreve të saj të vjetra: të njëjtat skema, të njëjtat shigjeta, madje edhe një shaka për një kopist mesjetar të përgjumur, që ajo e kishte shkruar dikur në anë të faqes për ta bërë Arbenin të qeshte.

Ήταν, κατέληξε, είτε η πιο περίτεχνη κλοπή στην ιστορία της σχολής είτε το μακροσκελέστερο ευχαριστήριο σημείωμα που γράφτηκε ποτέ.

Ishte, vendosi ajo, ose vjedhja më e stërholluar në historinë e fakultetit, ose falënderimi më i gjatë i shkruar ndonjëherë.

Δεν ρώτησε ποτέ ποιο από τα δύο.

Nuk e pyeti kurrë se cila nga të dyja ishte.

Η εξέταση ήταν προφορική.

Provimi ishte me gojë.

Της έκανε τρεις ερωτήσεις, την καθεμιά δυσκολότερη από την προηγούμενη, κι εκείνη απάντησε όπως απαντούσε κάποτε σε όλα: αργά στην αρχή, κι ύστερα μονομιάς.

Ai i bëri tri pyetje, secila më e vështirë se e mëparshmja, dhe ajo iu përgjigj ashtu siç i përgjigjej dikur gjithçkaje: në fillim ngadalë, e pastaj përnjëherësh.

Όταν τελείωσε, εκείνος άνοιξε το βιβλιάριο στην τελευταία σελίδα κι έγραψε ένα δέκα στην κενή γραμμή.

Kur ajo mbaroi, ai e hapi librezën në faqen e fundit dhe shkroi një dhjetëshe në rreshtin bosh.

Ύστερα, κάτω από την υπογραφή του, με μικρότερα γράμματα, πρόσθεσε δύο λέξεις: «Με τόκο».

Pastaj, poshtë nënshkrimit, me shkronja më të vogla, shtoi dy fjalë: “Me kamatë”.

Η Λουλιέτα τις διάβασε δύο φορές πριν καταλάβει, κι ύστερα γέλασε, μόνη της, στον μακρύ διάδρομο όπου κάποτε ήταν είκοσι δύο χρονών.

Luljeta i lexoi dy herë para se t'i kuptonte, e pastaj qeshi, e vetme, në korridorin e gjatë ku dikur kishte qenë njëzet e dy vjeçe.