Ο καταλύτης

Το γράμμα από το σχολείο ήταν σύντομο.

Letra nga shkolla ishte e shkurtër.

Η Βαλμπόνα είχε κοπεί στη χημεία και θα έπρεπε να ξαναδώσει την εξέταση στα τέλη Αυγούστου.

Valbona nuk e kishte kaluar kiminë dhe do të duhej ta jepte sërish provimin në fund të gushtit.

Ενώ οι φίλες της ετοίμαζαν βαλίτσες για την παραλία στο Δυρράχιο, εκείνη κατέβαζε από το ράφι τα παλιά της σχολικά βιβλία.

Ndërsa shoqet e saj po bënin gati valixhet për plazh në Durrës, ajo po zbriste nga rafti librat e vjetër të shkollës.

Ήξερε ότι έπρεπε να είχε διαβάσει την άνοιξη, αντί να περνάει κάθε βράδυ με το κινητό στο χέρι.

E dinte që duhej të kishte mësuar në pranverë, në vend që ta kalonte çdo mbrëmje me telefon në dorë.

Το να το ξέρει, όμως, δεν τη βοηθούσε.

Por kjo nuk e ndihmonte aspak.

Η γιαγιά της, που είχε αφήσει το σχολείο στα δώδεκα για να δουλέψει στα χωράφια, προσφέρθηκε να τη βοηθήσει.

Gjyshja e saj, e cila e kishte lënë shkollën dymbëdhjetë vjeçe për të punuar në arë, u ofrua ta ndihmonte.

Η Βαλμπόνα στην αρχή γέλασε.

Në fillim Valbona qeshi.

Όμως κάθε απόγευμα η γιαγιά της καθόταν στο τραπέζι της κουζίνας με το βιβλίο και τα γυαλιά της για διάβασμα.

Por çdo pasdite, gjyshja ulej te tryeza e kuzhinës me librin dhe me syzet e leximit.

Δεν καταλάβαινε λέξη, αλλά διάβαζε δυνατά τις ερωτήσεις και πάντα πρόσεχε πότε μια απάντηση δεν ταίριαζε με εκείνη στο τέλος του βιβλίου.

Nuk kuptonte asnjë fjalë, por i lexonte pyetjet me zë dhe e vinte re gjithmonë kur një përgjigje nuk përputhej me atë në fund të librit.

Για κάποιον λόγο, η αγαπημένη της λέξη ήταν ο «καταλύτης».

Kushedi pse, fjala e saj e preferuar ishte “katalizator”.

«Τι είναι ο καταλύτης;» ρωτούσε στο πρωινό, στο μεσημεριανό και μία φορά, προς φρίκη της Βαλμπόνας, μπροστά στους γείτονες.

“Ç'është katalizatori?” pyeste ajo në mëngjes, në drekë dhe një herë, për tmerrin e Valbonës, edhe para fqinjëve.

Τη μέρα της εξέτασης, τα χέρια της Βαλμπόνας ήταν παγωμένα και το μυαλό της εντελώς άδειο.

Ditën e provimit, Valbona i kishte duart të ftohta dhe mendjen krejtësisht bosh.

Γύρισε το φύλλο και διάβασε την πρώτη ερώτηση.

E ktheu fletën dhe lexoi pyetjen e parë.

Οι μαθητές καλούνταν να εξηγήσουν τον ρόλο του καταλύτη σε μια χημική αντίδραση.

Nxënësve u kërkohej të shpjegonin rolin e katalizatorit në një reaksion kimik.

Η Βαλμπόνα χρειάστηκε να δαγκώσει τα χείλη της για να μη γελάσει δυνατά.

Valbonës iu desh të kafshonte buzët që të mos qeshte me zë.

Αν την παρακολουθούσε κανείς, θα νόμιζε ότι είχε τρελαθεί.

Sikur ta kishte parë dikush, do të kishte menduar se ishte çmendur.

Έγραψε δύο ώρες χωρίς να σταματήσει.

Shkroi dy orë pa u ndalur.

Τα αποτελέσματα βγήκαν μια εβδομάδα αργότερα, και είχε περάσει με καλό βαθμό.

Rezultatet dolën një javë më vonë, dhe ajo e kishte kaluar me notë të mirë.

Όταν γύρισε σπίτι, η γιαγιά της την περίμενε στην πόρτα.

Kur arriti në shtëpi, gjyshja po e priste te dera.

«Λοιπόν;» ρώτησε.

“Hë?” pyeti ajo.

Η Βαλμπόνα την αγκάλιασε και ψιθύρισε: «Καταλύτης είναι κάτι που κάνει μια αλλαγή να γίνει πιο γρήγορα, χωρίς να καταναλώνεται το ίδιο.»

Valbona e përqafoi dhe i pëshpëriti: “Katalizatori është diçka që e shpejton një ndryshim pa u harxhuar vetë.”