Mit Zinsen

Ganz unten in einer Schublade, unter den Stromrechnungen von dreißig Jahren, fand Luljeta ihr altes Studienbuch.

Në fund të një sirtari, nën tridhjetë vjet fatura dritash, Luljeta gjeti librezën e saj të vjetër studentore.

Der Einband war zur Farbe von dünnem Tee verblasst, doch innen standen, in der sorgfältigen Handschrift längst emeritierter Professoren, die Noten einer jungen Frau, die sie kaum wiedererkannte.

Kopertina i ishte zbehur deri në ngjyrën e çajit të lehtë, por brenda, me shkrimin e kujdesshëm të profesorëve prej kohësh në pension, ishin notat e një vajze të re që mezi e njihte.

Neunen und Zehnen, eine nach der anderen, und dann, auf der letzten Seite, eine einzige leere Zeile: Alte albanische Literatur, Abschlussprüfung.

Nëntëshe e dhjetëshe, njëra pas tjetrës, e pastaj, në faqen e fundit, një rresht i vetëm bosh: Letërsia e vjetër shqipe, provimi përfundimtar.

In jenem Juni war sie zweiundzwanzig gewesen.

Atë qershor ishte njëzet e dy vjeçe.

Ihr Vater war erkrankt, die Hochzeit war vorverlegt worden, und die leere Zeile hatte damals gewirkt wie das Unwichtigste auf der Welt.

I ati ishte sëmurur, dasma ishte bërë më herët se ç'ishte menduar, dhe rreshti bosh i ishte dukur atëherë gjëja më e parëndësishme në botë.

Eine Woche lang erzählte sie niemandem davon.

Për një javë nuk i tha askujt.

Dann fuhr sie mit dem Bus zur Fakultät nach Tirana, stellte sich in eine Schlange hinter Studenten, die jung genug waren, um ihre Enkel zu sein, und fragte mit einer Stimme, die nicht nach ihrer eigenen klang, ob so etwas möglich sei.

Pastaj mori autobusin për në fakultet, në Tiranë, zuri radhën pas studentësh aq të rinj sa mund t'i ishin nipër e mbesa, dhe pyeti, me një zë që nuk i ngjante të sajit, nëse një gjë e tillë ishte e mundur.

Die Sekretärin erklärte nach einem langen Telefonat und einem noch längeren Blick auf das Studienbuch, es sei möglich, vorausgesetzt, Luljeta besuche den Kurs noch einmal von der ersten Vorlesung an, wie alle anderen auch.

Sekretarja, pas një telefonate të gjatë dhe një vështrimi edhe më të gjatë mbi librezën, tha se ishte e mundur, me kusht që Luljeta ta ndiqte sërish kursin që nga leksioni i parë, si gjithë të tjerët.

Die erste Vorlesung fand an einem Dienstag um acht Uhr statt.

Leksioni i parë ishte një të martë, në orën tetë.

Luljeta kam um Viertel nach sieben, wählte einen Platz in der vierten Reihe, nah genug, um alles zu hören, und weit genug entfernt, um nicht angestarrt zu werden, und sah zu, wie sich der Saal mit Rucksäcken, Kaffeebechern und einer Selbstsicherheit füllte, um die sie die anderen beneidete und der sie nicht ganz traute.

Luljeta mbërriti në shtatë e një çerek, zgjodhi një vend në rreshtin e katërt, aq afër sa të dëgjonte dhe aq larg sa të mos binte në sy, dhe pa si mbushej salla me çanta shpine, gota kafeje dhe një vetëbesim që ua kishte zili, por që nuk i besonte plotësisht.

Um fünf nach acht trat der Professor ein, legte seine Unterlagen ab und begann über das älteste erhaltene Buch in albanischer Sprache zu sprechen.

Në tetë e pesë, profesori hyri, i vendosi letrat mbi tryezë dhe nisi të fliste për librin më të vjetër të ruajtur në gjuhën shqipe.

Sie erkannte seine Stimme, noch bevor sie sein Gesicht erkannte.

Zërin e tij e njohu para se t'i njihte fytyrën.

Arben Dema hatte drei Jahre lang neben ihr gesessen und jede einzelne ihrer Mitschriften abgeschrieben.

Arben Dema kishte ndenjur pranë saj tre vjet me radhë dhe i kishte kopjuar çdo shënim që ajo kishte mbajtur ndonjëherë.

Falls er sie erkannte, ließ er es sich nicht anmerken.

Nëse e njohu, nuk e la të kuptohej.

Zwölf Wochen lang saß sie in der vierten Reihe und schrieb mit, und allmählich begann ihr etwas aufzufallen.

Për dymbëdhjetë javë ajo rrinte në rreshtin e katërt dhe mbante shënime, dhe pak nga pak filloi të vinte re diçka.

Seine Vorlesungen folgten, mit kleinen Verbesserungen, genau dem Aufbau ihrer alten Hefte: dieselben Schaubilder, dieselben Pfeile, sogar ein Witz über einen schläfrigen mittelalterlichen Kopisten, den sie einst an den Seitenrand gekritzelt hatte, um ihn zum Lachen zu bringen.

Leksionet e tij ndiqnin, me disa përmirësime të vogla, pikërisht strukturën e fletoreve të saj të vjetra: të njëjtat skema, të njëjtat shigjeta, madje edhe një shaka për një kopist mesjetar të përgjumur, që ajo e kishte shkruar dikur në anë të faqes për ta bërë Arbenin të qeshte.

Es war, so beschloss sie, entweder der raffinierteste Diebstahl in der Geschichte der Fakultät oder das längste Dankschreiben, das je verfasst worden war.

Ishte, vendosi ajo, ose vjedhja më e stërholluar në historinë e fakultetit, ose falënderimi më i gjatë i shkruar ndonjëherë.

Sie fragte nie, was von beidem zutraf.

Nuk e pyeti kurrë se cila nga të dyja ishte.

Die Prüfung war mündlich.

Provimi ishte me gojë.

Er stellte ihr drei Fragen, jede schwerer als die vorige, und sie beantwortete sie so, wie sie einst alles beantwortet hatte: zunächst langsam und dann mit einem Mal.

Ai i bëri tri pyetje, secila më e vështirë se e mëparshmja, dhe ajo iu përgjigj ashtu siç i përgjigjej dikur gjithçkaje: në fillim ngadalë, e pastaj përnjëherësh.

Als sie geendet hatte, schlug er das Studienbuch auf der letzten Seite auf und trug in die leere Zeile eine Zehn ein.

Kur ajo mbaroi, ai e hapi librezën në faqen e fundit dhe shkroi një dhjetëshe në rreshtin bosh.

Dann fügte er unter seiner Unterschrift in kleineren Buchstaben zwei Wörter hinzu: „Mit Zinsen.“

Pastaj, poshtë nënshkrimit, me shkronja më të vogla, shtoi dy fjalë: “Me kamatë”.

Luljeta las sie zweimal, ehe sie begriff, und dann lachte sie, allein, in dem langen Flur, in dem sie einst zweiundzwanzig gewesen war.

Luljeta i lexoi dy herë para se t'i kuptonte, e pastaj qeshi, e vetme, në korridorin e gjatë ku dikur kishte qenë njëzet e dy vjeçe.