With Interest

At the bottom of a drawer, under thirty years of electricity bills, Luljeta found her old student record book.

Në fund të një sirtari, nën tridhjetë vjet fatura dritash, Luljeta gjeti librezën e saj të vjetër studentore.

Its cover had faded to the colour of weak tea, but inside, in the careful handwriting of professors long since retired, were the grades of a young woman she barely recognised.

Kopertina i ishte zbehur deri në ngjyrën e çajit të lehtë, por brenda, me shkrimin e kujdesshëm të profesorëve prej kohësh në pension, ishin notat e një vajze të re që mezi e njihte.

Nines and tens, one after another, and then, on the last page, a single empty line: Old Albanian Literature, final exam.

Nëntëshe e dhjetëshe, njëra pas tjetrës, e pastaj, në faqen e fundit, një rresht i vetëm bosh: Letërsia e vjetër shqipe, provimi përfundimtar.

She had been twenty-two that June.

Atë qershor ishte njëzet e dy vjeçe.

Her father had fallen ill, the wedding had been moved forward, and the empty line had seemed, at the time, the least important thing in the world.

I ati ishte sëmurur, dasma ishte bërë më herët se ç'ishte menduar, dhe rreshti bosh i ishte dukur atëherë gjëja më e parëndësishme në botë.

She told no one for a week.

Për një javë nuk i tha askujt.

Then she took the bus to the faculty in Tirana, stood in a queue behind students young enough to be her grandchildren, and asked, in a voice that did not sound like her own, whether such a thing was possible.

Pastaj mori autobusin për në fakultet, në Tiranë, zuri radhën pas studentësh aq të rinj sa mund t'i ishin nipër e mbesa, dhe pyeti, me një zë që nuk i ngjante të sajit, nëse një gjë e tillë ishte e mundur.

The secretary, after a long phone call and a longer look at the record book, said that it was, provided Luljeta attended the course again from the first lecture, like everyone else.

Sekretarja, pas një telefonate të gjatë dhe një vështrimi edhe më të gjatë mbi librezën, tha se ishte e mundur, me kusht që Luljeta ta ndiqte sërish kursin që nga leksioni i parë, si gjithë të tjerët.

The first lecture was on a Tuesday at eight.

Leksioni i parë ishte një të martë, në orën tetë.

Luljeta arrived at quarter past seven, chose a seat in the fourth row, close enough to hear and far enough not to be looked at, and watched the room fill with backpacks, coffee cups and a confidence she envied and did not entirely trust.

Luljeta mbërriti në shtatë e një çerek, zgjodhi një vend në rreshtin e katërt, aq afër sa të dëgjonte dhe aq larg sa të mos binte në sy, dhe pa si mbushej salla me çanta shpine, gota kafeje dhe një vetëbesim që ua kishte zili, por që nuk i besonte plotësisht.

At five past eight, the professor walked in, set down his papers and began to speak about the oldest surviving book in Albanian.

Në tetë e pesë, profesori hyri, i vendosi letrat mbi tryezë dhe nisi të fliste për librin më të vjetër të ruajtur në gjuhën shqipe.

She knew his voice before she knew his face.

Zërin e tij e njohu para se t'i njihte fytyrën.

Arben Dema had sat beside her for three years and copied every note she had ever taken.

Arben Dema kishte ndenjur pranë saj tre vjet me radhë dhe i kishte kopjuar çdo shënim që ajo kishte mbajtur ndonjëherë.

If he recognised her, he gave no sign of it.

Nëse e njohu, nuk e la të kuptohej.

For twelve weeks she sat in the fourth row and took notes, and slowly she began to notice something.

Për dymbëdhjetë javë ajo rrinte në rreshtin e katërt dhe mbante shënime, dhe pak nga pak filloi të vinte re diçka.

His lectures followed, with small improvements, the exact shape of her old notebooks: the same diagrams, the same arrows, even a joke about a sleepy medieval copyist that she had once written in the margin to make him laugh.

Leksionet e tij ndiqnin, me disa përmirësime të vogla, pikërisht strukturën e fletoreve të saj të vjetra: të njëjtat skema, të njëjtat shigjeta, madje edhe një shaka për një kopist mesjetar të përgjumur, që ajo e kishte shkruar dikur në anë të faqes për ta bërë Arbenin të qeshte.

It was, she decided, either the most elaborate theft in the history of the faculty or the longest thank-you note ever written.

Ishte, vendosi ajo, ose vjedhja më e stërholluar në historinë e fakultetit, ose falënderimi më i gjatë i shkruar ndonjëherë.

She never asked which.

Nuk e pyeti kurrë se cila nga të dyja ishte.

The exam was oral.

Provimi ishte me gojë.

He asked her three questions, each harder than the last, and she answered them the way she had once answered everything: slowly at first, and then all at once.

Ai i bëri tri pyetje, secila më e vështirë se e mëparshmja, dhe ajo iu përgjigj ashtu siç i përgjigjej dikur gjithçkaje: në fillim ngadalë, e pastaj përnjëherësh.

When she had finished, he opened the record book at the last page and wrote a ten on the empty line.

Kur ajo mbaroi, ai e hapi librezën në faqen e fundit dhe shkroi një dhjetëshe në rreshtin bosh.

Then, beneath his signature, in smaller letters, he added two words: “With interest.”

Pastaj, poshtë nënshkrimit, me shkronja më të vogla, shtoi dy fjalë: “Me kamatë”.

Luljeta read them twice before she understood, and then she laughed, alone, in the long corridor where she had once been twenty-two.

Luljeta i lexoi dy herë para se t'i kuptonte, e pastaj qeshi, e vetme, në korridorin e gjatë ku dikur kishte qenë njëzet e dy vjeçe.