The Fig Tree

For twenty-three years, Zana and Petrit had agreed on exactly one thing: the fig tree between their gardens was the finest in Vlorë.

Për njëzet e tre vjet, Zana dhe Petriti kishin qenë të një mendjeje vetëm për një gjë: fiku mes kopshteve të tyre ishte më i bukuri në Vlorë.

Whose tree it was remained, after two lawyers and a surveyor from the council, a matter of opinion.

Se i kujt ishte, pas dy avokatëve dhe një gjeometri të bashkisë, mbetej çështje mendimi.

The trunk rose on Zana's side of the wall, but the tree, with the shamelessness of all living things, leaned towards the sun, and the sun was on Petrit's side.

Trungu ngrihej nga ana e Zanës, por pema, me paturpësinë e çdo gjallese, anonte nga dielli, dhe dielli ishte nga ana e Petritit.

Each August, therefore, followed the same choreography.

Prandaj, çdo gusht përsëritej e njëjta koreografi.

Petrit picked the figs that hung over his garden, Zana told him from her balcony that he was a thief, and he replied that the figs had come to him of their own free will.

Petriti mblidhte fiqtë që vareshin mbi kopshtin e tij, Zana i thoshte nga ballkoni se ishte hajdut, dhe ai i përgjigjej se fiqtë i kishin ardhur vetë, me vullnetin e tyre të lirë.

The neighbourhood followed the dispute the way other people follow football.

Lagjja e ndiqte këtë grindje ashtu siç të tjerët ndjekin futbollin.

Everyone knew that the two of them had been widowed within a year of each other, and that neither had anyone else left to shout at, but this was not the kind of thing people said aloud.

Të gjithë e dinin se të dy kishin mbetur të ve brenda një viti nga njëri-tjetri, dhe se asnjëri nuk kishte më kujt tjetër t'i bërtiste, por këto nuk ishin gjëra që thuheshin me zë të lartë.

Instead, people did their shopping at the corner shop, where the latest developments were reported with great care.

Në vend të kësaj, njerëzit bënin pazarin në dyqanin e qoshes, ku zhvillimet e fundit raportoheshin me shumë kujdes.

This August, however, the figs on Petrit's side ripened, split and fell, and nobody came to steal them.

Këtë gusht, megjithatë, fiqtë nga ana e Petritit u pjekën, u çanë dhe ranë, dhe askush nuk erdhi t'i vidhte.

Zana noticed on the first day and pretended not to on the second.

Zana e vuri re që ditën e parë, dhe ditën e dytë bëri sikur s'e kishte vënë re.

On the third, she found herself at the corner shop earlier than usual, asking nobody in particular whether the wasps were bad this year.

Ditën e tretë, u gjend në dyqanin e qoshes më herët se zakonisht, duke pyetur, pa iu drejtuar askujt, nëse kishte shumë grerëza këtë vit.

The shopkeeper's wife, who had been waiting three days for exactly this question, told her that Petrit had broken his hip and was staying with his son in Tirana.

E shoqja e dyqanxhiut, që e priste pikërisht këtë pyetje prej tri ditësh, i tha se Petriti kishte thyer ijën dhe po rrinte te i biri në Tiranë.

“For a month at least,” she added, watching Zana's face with professional interest.

“Të paktën për një muaj,” shtoi ajo, duke vëzhguar fytyrën e Zanës me interes profesional.

Zana went home and stood for a long time looking at the spoiled figs on the other side of the wall.

Zana u kthye në shtëpi dhe qëndroi gjatë duke parë fiqtë e prishur në anën tjetër të murit.

Then she fetched the ladder.

Pastaj shkoi e mori shkallën.

It took her four evenings to pick what was left and three more to turn it into jam, which she did with the grim efficiency of a woman proving a point.

Iu deshën katër mbrëmje për të mbledhur ç'kishte mbetur dhe tri të tjera për ta bërë reçel, gjë që e bëri me zellin e rreptë të një gruaje që do të tregojë se ka të drejtë.

When Petrit's son drove him home in September, there were eleven jars on his doorstep and a note in her handwriting: “Your figs were making a mess of my wall.”

Kur i biri e solli Petritin në shtëpi në shtator, në prag të derës e prisnin njëmbëdhjetë kavanoza dhe një shënim me shkrimin e saj: “Fiqtë e tu po ma bënin rrëmujë murin.”

Petrit read the note twice, tasted the jam, and sent his son next door with a reply.

Petriti e lexoi shënimin dy herë, provoi reçelin dhe e dërgoi të birin te fqinja me një përgjigje.

It said that the jam was too sweet, that the jars were his by right since the figs had been his, and that she would have to come and discuss the matter over coffee, as his hip did not allow him to climb her stairs.

Aty shkruhej se reçeli ishte tepër i ëmbël, se kavanozat i takonin atij me të drejtë, meqë fiqtë kishin qenë të tijtë, dhe se ajo duhej të vinte që ta diskutonin çështjen me një kafe, pasi ija nuk e lejonte t'i ngjitte shkallët e saj.

The surveyor, called out for a third time in October on some pretext of Petrit's, found the boundary exactly where it had always been, and two old people sitting in the shade of the tree, arguing about sugar.

Gjeometri, i thirrur për të tretën herë në tetor me ndonjë pretekst të Petritit, e gjeti kufirin pikërisht aty ku kishte qenë gjithmonë, dhe dy pleq të ulur nën hijen e fikut, duke u grindur për sheqerin.